ميرزا محمد هادي علوى شيرازى

128

سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )

ميرسيد و اصرار در رفتن ايشان به شهر پتربورغ بسيار داشت . صاحبى ايلچى نيز جوابى كه شايسته ميدانستند به او قلمى ميداشتند . چون بتواتر خبر رسيده بود ، كه حال [ كه ] ، پادشاه روس به دعواى ناپليان رفته [ است ] ، « 1 » در اين اوقات اثرى از آمدن او ظاهر نميشود . و دوى مايور نايب وزير و ساير اشخاصى كه در پتربورغ بودند هم ، مأمور به عمل آوردن لوازم احترام و اساس ورود به شهر به جهت صاحبى ايلچى نبودند . بعد از صدمات و مشقت و تصديعات ايام زمستان ، و شدت سردى هوا ، و كثرت برف و باران ، و زحمات عرض راه ، در اين فصل بهار كه در اين باغ از هر گوشه و كنار ، اقسام گلها و رياحين با يكديگر توام و چمنها تمام سبز و خرم و اشجار در كمال خضارت و هوا در عين خوبى و طراوت بود و درختهاى مركبات و گلهاى رنگارنگ و رياحين بسيار كه در ايام زمستان ، در اطاق و مكان‌هاى گرم به نحوى كه سمت تحرير يافت پرورش داده بودند ، و الحال آورده ، در اين باغ در هر جا و هر مكان به طريق نارنجستان برزمين قرار داده‌اند . و همچنانكه در ايام زمستان ، هواى آنجا در عين برودت و سردى است ، فصل بهار نيز هوا در كمال اعتدال و خوبى است ، و مردم شهر پتربورغ اغلب بلكه همگى آنها از اعزه و اعيان و غير آن از زن و مرد به اين باغ آمده ، چندى توقف مينمايند . و شبها و روزها در آنجا در هر گوشه و كنار به عيش و عشرت مشغول ميباشند ، صاحبى ايلچى را منظور اين بود كه چندى در همين باغ توقف ، و از تفرج و گردش در آنجا زنگ اندوهى كه به‌علت مشقت عرض راه در خاطر ايشان قرار گرفته بود زدوده باشند . چون طغيان و استعداد ناپليان باعث وحشت و تشويش اهالى انگريز شده بود و گوش‌زد سر گوراوزلى و لاردوالپول گرديده بود كه مستر آلس كه از دولت آنها به ايران آمده ، وجه مستمرى قراردادى دولت انگريز را كه به دولت عليه ايران ميدادند موقوف داشته ، از راه واهمه ، روزى هر دوى آنها نزد صاحبى ايلچى آمده ، مذكور نمودند كه ما حكيم صاحب انگريز را روانهء دولت عليه ايران مينمائيم و نوشتجات به مستر موريه ، ايلچى دولت انگريز قلمى خواهيم نمود . كه وجه مستمرى را برقرار دارند . از آنجا كه صاحبى ايلچى هميشهء اوقات ايشان را ابن الوقت ميدانستند ، در جزو فرمودند كه دوستى و اعانت دولت انگريز به دولت عليه ايران به‌علت ناپليان است ، كه هروقت به جهت او اغتشاش واقع مىشود آنها در دادن وجه ، اغماض بهم ميرسانند ، و هرگاه كه طلوع و طغيان مىكند در مقام دادن برمىآيند . از اينجا ابن الوقتى ايشان ظاهر مىشود . بارى صاحبى ايلچى ، روانه كردن حكيم انگريز را قبول نمودند . . و عرايض و نوشتجات در هر باب قلمى نموده ، كه ارسال دارند و به سر گوراوزلى و لاردوالپول بحث بسيار درباب ابن و الوقتى و موقوف كردن وجه نمودند . به حدى كه راه سخن را برآنها مسدود كردند . در بين صحبت سر گوراوزلى مذكور نمود كه سردار تفليس هم بسيار سرهمبندى و تزوير كرده ، به هيچ‌وجه ، در باب مطالب منظوره ما شروحى به امناى دولت خود ننوشته و شكايت بسيار از او كرد .

--> ( 1 ) - متن : بود